Chiến tranh thương mại Mỹ – Trung, hung cát đối với Việt Nam

Thaotin |

Những động thái cứng rắn giữa Mỹ và Trung Quốc trong thời gian gần đây dường như đang khơi mào cho một cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Điều đáng quan ngại là dù muốn hay không, Việt Nam cũng nằm trong nhóm nước “dễ bị tổn thương” nhất.

Mỹ Trung đang căng thẳng về thương mại

Hôm 04/04/2018, Bắc Kinh tuyên bố có thể áp mức thuế 25% lên 106 danh mục hàng nhập khẩu từ Mỹ như đậu nành, ô tô, máy bay, … với tổng giá trị lên tới 50 tỷ USD. Đây được xem như hành động “ăn miếng trả miếng” đối với Mỹ, sau khi chính quyền của ông Trump đưa ra thông báo về danh sách 1.300 mặt hàng xuất xứ từ Trung Quốc có khả năng bị đánh thuế lên đến 25%, vì những cáo buộc từ phía Washington về hành vi ăn cắp bản quyền sở hữu trí tuệ của Bắc Kinh.

Mặc dù cả giới chức Mỹ lẫn Trung Quốc đều phát ngôn những câu cửa miệng rằng “sẽ không ai thắng trong một cuộc chiến thương mại”, tuy nhiên giới phân tích đều cho rằng, bên cạnh một số trường hợp hưởng lợi theo kiểu “ngư ông đắc lợi”, phần còn lại của thế giới chắc chắn sẽ khó tránh khỏi vạ lây khi đứng giữa “mũi dùi” cuộc chiến giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Đặc biệt những quốc gia xuất khẩu mạnh hàng đầu châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Việt Nam và Malaysia – tham gia trao đổi thương mại trung gian giữa Mỹ và Trung Quốc – sẽ chịu ảnh hưởng nhiều nhất ; mặt hàng xuất khẩu chủ lực của những nước này thường là linh kiện điện tử, chip bán dẫn, các chi tiết máy móc, ô tô, thiết bị thông tin liên lạc, … được dùng để lắp ráp sản phẩm tại Trung Quốc, rồi sau đó xuất khẩu sang Mỹ.

Ngược lại, một số nước xuất khẩu đậu nành lớn (Brazil và Argentina), thịt heo (Đức, Tây Ban Nha, Đan Mạch và Nga), và máy bay cùng các thiết bị hàng không dân dụng (Airbus của châu Âu) được kỳ vọng sẽ thu lợi ích lớn nhờ nhu cầu sụt giảm của Trung Quốc đối với các mặt hàng này từ Mỹ. Ngoài ra, một số nền kinh tế có nhu cầu nhập khẩu thép lớn như Phillipines cũng có thể được lợi khi Trung Quốc điều chỉnh giảm giá nhôm, thép để thu hút thêm khách hàng mới.

Thép Việt Nam bị Mỹ áp mức thuế cao

Hiện nay Mỹ là đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với giá trị lên đến 41,6 tỷ USD (năm 2017) trong khi Trung Quốc là đối tác nhập khẩu lớn nhất (52,5 tỷ USD vào năm 2017), cho nên chúng ta chắc chắn sẽ chịu nhiều tác động từ cuộc chiến thương mại giữa hai siêu cường. Ngay hồi đầu năm, chính phủ Mỹ đã được “bật đèn xanh” để tăng thuế nhập khẩu đối với thép Trung Quốc và Việt Nam, lần lượt là 24% và 7,7% – do nghi ngờ Trung Quốc tuồn thép bán phá giá qua ngả Việt Nam, làm dấy lên nhiều mối quan ngại trong giới doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề trong nước. Khi đã có tiền lệ, nguy cơ bị áp mức thuế cao tương tự hoàn toàn có thể hiện hữu đối với các mặt hàng điện tử, công nghệ thông tin, dệt may, da giày, … vốn là sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam vào thị trường Mỹ, và nếu như chúng ta không có biện pháp “hóa giải” các quy định khắt khe về nguồn gốc xuất xứ thì ảnh hưởng sẽ cực kỳ nặng nề.

Tuy nhiên, tình hình tiêu cực thực ra vẫn chưa bi đát đến nỗi không thể cứu vãn, ngược lại còn mở ra nhiều cơ hội, và là động lực cho nền kinh tế Việt Nam đổi mới để phát triển.

Chẳng hạn trong lĩnh vực thép, thị trường Mỹ hiện không chiếm tỷ trọng lớn nhất đối với hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp Việt Nam bằng nhu cầu từ khối ASEAN, cho nên chúng ta sẽ chưa gặp phải quá nhiều khó khăn trong ngắn hạn. Ngoài ra, các công ty thép Việt vẫn còn rất nhiều cửa để tiếp cận thị trường Mỹ, bởi mục tiêu của nước này là ngăn chặn các mặt hàng có nguồn gốc Trung Quốc được gia công hoặc tạm nhập tái xuất tại các nước thứ ba (như Việt Nam) để tránh thuế. Như vậy, điều mà Việt Nam có thể làm là đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, đổi mới trang thiết bị và công nghệ để sản xuất hoàn toàn từ thượng nguồn hay sử dụng bán thành phẩm trong nước để chứng minh nguồn gốc xuất xứ khi bán hàng vào những thị trường khắt khe như Mỹ, EU hay Nhật Bản, bên cạnh nhu cầu tự chủ đối với những sản phẩm khó, đòi hỏi công nghệ cao như thép cán nóng (trước đây phần lớn phải nhập khẩu từ Trung Quốc). Nhiều lĩnh vực khác, đóng vai trò quan trọng với nền kinh tế Việt Nam, như điện tử, dệt may, da giày, cao su, nông sản, thủy hải sản … cũng cần có chiến lược đổi mới như tương tự.

Một cơ may khác do đại chiến thương mại Mỹ – Trung mang lại, đó là vì lo ngại những cú sốc lớn, nhiều nền kinh tế quan trọng trong khu vực và trên thế giới (như Hàn Quốc, Ấn Độ, … ) đã tìm đến Việt Nam để phân tán bớt rủi ro từ thị trường Trung Quốc, nhờ vị trí chiến lược đặc biệt của chúng ta trong khu vực ASEAN. Mới đây, trong chuyến thăm chính thức của Tổng thống Moon Jae-in, Hàn Quốc đã chứng tỏ mong muốn mạnh mẽ nhằm thắt chặt quan hệ với Việt Nam, và nhiều khả năng sẽ đưa chúng ta vượt qua Mỹ, trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của họ. Nếu Trung Quốc là “đại công xưởng” của Apple thì đối thủ Samsung của họ (tập đoàn điện tử lớn thứ hai của Hàn Quốc) lại chọn Việt Nam làm cứ điểm toàn cầu. Chúng ta hoàn toàn có tiềm năng bật lên phát triển mạnh mẽ nếu có chiến lược đúng đắn để tham gia vào chuỗi cung ứng giá trị cao, bên cạnh việc thu hút phần lớn nguồn vốn rút khỏi Trung Quốc từ những đế chế như Intel, Apple, Panasonic, …

Hàn Quốc đẩy mạnh hợp tác với Việt Nam, một phần vì nguy cơ từ chiến tranh thương mại Mỹ – Trung

Mới đây, Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP (hay TPP thiếu vắng Mỹ) vừa được ký kết chính thức, bao gồm 11 nền kinh tế lớn và năng động nhất hai bờ Thái Bình Dương, và khả năng Mỹ quay lại vẫn còn bỏ ngỏ. Nếu vào giai đoạn cuối nhiệm kỳ, ông Trump đổi ý muốn đàm phán với các đối tác về việc gia nhập TPP – vì chiến tranh thương mại với Trung Quốc, hay nhường cho người kế nhiệm làm điều đó, triển vọng dành cho Việt Nam là cực lớn, điều mấu chốt là chúng ta có tận dụng được cơ hội hay không mà thôi.

RelatedPost